د بانکونو د څارنې لوی آمریت

د بانکونو د څارنې آمریت چی مخکی د مالي چارو د څارنې آمریت ؤ، د ۲۰۰۳ میلادی کال په وروستیو کې د بانکدارۍ د قانون له تصویب وروسته د افغانستان بانک د مقرراتي مسئولیتونو د ترسره کولو او د هېواد د مالي سیستم د څارنې په موخه جوړ شوی او د بانکوالۍ سکتور د کړنو له پرمختګ او پراختیا سره سم، د مالي چارو د څارنې آمریت هم د تیرې یوې لسیزې په اوږدو کې د پام وړ وده کړې ده. په ۲۰۰۳ میلادي کال کې د مالي چارو د څارنې آمریت ۱۲ کارکوونکي درلودل چی د بانکونو له پرمختللی څارنې سره یی بلدتیا هم نه درلوده. په وروستیو کلونو کې پوره هڅه وشوه څو د کارکوونکو شمېر ډیر او کاري څرنګوالی (کیفیت) یې هم ښه شي. د څارنې د کارکوونکو د شمېر د زیاتیدو په موخه د کارکوونکو د ګمارنې یو هر اړخیز پروګرام تر لاس لاندې ونیول شو او ورسره سم د هېواد دننه او له هېواد څخه بهر روزنیز پروګرامونه د پر لیکه زده کړو سره سره د عملي کار او ټولګي زده کړو پروګرامونه هم په لار واچول شول. یاد روزنیز پروګرامونه په ټولیزه توګه د بانکونو د څارنې په بیلا بیلو برخو راغونډ ؤ چې مالي څېړنې، پور ورکولو څیړنې، د سیالیت مدیریت، قانون او مقررات، د شتمنیو/ بدهیو مدیریت او د کمپیوټر زده کړو یې لویه برخه جوړوله. د ۲۰۰۳ او ۲۰۰۸ کلونو ترمنځ د بانکوالۍ قانون او مقررات تصویب او د پلي کیدو وړ وګرځیدل، د بانکي راپور ورکونې لپاره بنسټیزې کوندې او مطالبې وټاکل شوې، د ساحې دننه کلنۍ څارنې او د ساحې بهر درې میاشتنۍ څیړنې په لار واچول شوې، د ساحې دننه د څارنې پالیسۍ او کړنلارو لپاره لارښود جوړ او د روزنیزو پروګرامونو سره یو ځای وړاندې شو.

د بانکي آسانتیاوو له پراخوالي او پرمختګ سره سم د مالي چارو د څارنې آمریت کړنې هم پراخې شوې چې د کار د څرنګوالي (کیفیت) د ښه والی او د ورځنیو چارو د اسانتیاوو په موخه د افغانستان بانک د درنې عالي شورا د پریکړې له مخې په ۱۳۹۷ کال کې د اسلامي بانکوالۍ د مرستیالۍ پرځای د اسلامي بانکوالۍ او اسلامې مالي چوپړتیاؤ آمریت رامنځ ته  شو او د ۱۳۹۸ کال په وروستیو کې د بانک په جوړښت کې د مالي چارو د څارنې آمریت غیر بانکي مرستیالي، د مالي او غیر بانکي بنسټونو د څارنې آمریت ته لوړ شو.

لید لوری (Vision)

د بانکونو د څارنې لوی آمریت د یو قانوني او څارنیزې اډانې درلودلو په موخه چې له نړیوالو معیارونو او د بانکوالۍ له سمو طریقو سره همغږی وي، باید د افغانستان په مالي سیستم باندې اغیزناکه څارنه رامنځته کول دي.

موخه:

د بانکونو د څارنې لوی آمریت موخه په هیواد کې د یو روغ او ټینګ مالي سیستم رامنځته کول دي څو بانکونه او مالي سیستم له قانون، مقررو، پالیسیو، مناسبو کړنلارو سره سم او د یوې ښې ادارې په توګه دودیزه چوپړتیاوې وړاندې کړي، بانکي کړنې په سمه او خوندي توګه ترسره کړي او د خلکو سپارښتنې هم خوندي وي.

دندې او مسئولیتونه:

د قوانینو، مقررو، لایحو، متحدالمالونو، داخلي جوړو شویو پالیسیو، نړیوالو منل شویو معیارونو او د سموونکو او سمدلاسه پلي کیدونکو (تنفیذي) ګامونو پلي کولو پر بنسټ د بانکونو د کړنو ارزونه او ډاډ ترلاسه کول دي چې د کیمیل د ډلبندۍ سیستم د شاخصونو او معیارونو، د بیزل د کمیټې وړاندیزونو او د نړیوالو منل شویو معیارونو په چوکاټ کې اندازه او ټاکل کیږي.

جوړښت او دندې:

د بانکونو د څارنې د آمریت اوسنی جوړښت له ۱۴۶بستونو څخه جوړ دی چې په یاد جوړښت کې یو لوی آمر له دوه مرستیالانو سره د لاندې برخو په سر کې ځای لري:

۱. د عمومي څارنې مرستیالي؛ او

۲. د مقرراتي چوپړتیاؤمرستیالي.

د عمومي څارنې مرستیالي:

دا مرستیالي د ساحې دننه څارنې، د معلوماتی ټکنالوژی او سیستم او د ساحې بهر څیړنې او ارزونې برخې په بر کې نیسي.

الف- د ساحې دننه برخه: دا برخه په اوو څارنیزو ډلو ویشل شوې چې له دې ډلو درې یې، هره یوه  د آتوغړو، یو مرستیال او یو څارنیز ډلمشر او پاتې څلور ډلې، هره ډله د څلورو غړو، یو مرستیال او یو څارنیز ډلمشر لرونکي دي. څارنیزې ډلې د دندو د لایحې او څارنیز مهال ویش سره سم د هېواد بانکونه ارزونه او څارنه کوي او په پایله کې د کړنو له څرنګوالي سره سم ارزول شوي بانکونه له ۱تر ۵پورې ډلبندي کیږي. یاده څارنه د پانګې د ارزونې، شتمنۍ څرنګوالی، مدیریت، عواید، نغدوالی، د اسعارو د کچې او د ټکټانې د کچې په وړاندې حساسیت په شمول د بانکي کړنې ټولې برخې رانغاړي.

ب- د معلوماتي ټکنالوژۍ او سیستم برخه: دا برخه له یو مدیر، یو مرستیال او څلورو کارکوونکو څخه جوړه ده چې د بانکونو د سیستم او معلوماتي ټکنالوژۍ د څارنې او ارزونې مسؤلیت پر غاړه لري او د ترسره شوو کړنو او وړاندې شوو راپورونو له سمون څخه ډاډ ترلاسه کوي.

ج- د ساحې بهر برخه: دا برخه د محاسبې او راپور ورکولو او د ساحې بهر څیړنې او ارزونې له برخو څخه جوړه ده چې د محاسبې او راپور ورکولو برخه یو مدیر، یو مرستیال او څلور غړي لري. په دې برخه کې هغه مالي راپورونه چې په میاشتني، درې میاشتني او کلني ډول د بانکونو له لوري د بانکي چارو د څارنې لوی آمریت ته استول کیږي، ارزول کیږي او د مرکزي بانک له لوري د ټاکل شوې کوندې (نموني) سره سم جوړیږي. که چېرې سوداګریز بانکونه د ټاکل شوې کوندې او جوړښت سره سم راپور وړاندې نه کړي، نو له اړوندې مقررې سره سم ناغه (جریمه) کیږي. د ساحې بهر څیړنې او ارزونې برخه له یو مدیر، یو مرستیال او اتو غړو څخه جوړه ده چې د یادو شویو مالي راپورونو څیړنه او ارزونه کوي، د بانکونو د کړنو له څرنګوالي څخه د ورکړل شوو شمیرو (ارقامو) له مخې د بانکي چارو د څارنې مرستیالۍ ته راپور ورکوي څو د ساحې دننه برخې په راتلونکو څیړنو (بررسیو) کې ترې ګټه پورته کړي.

د مقرراتي چوپړتیاؤ مرستیالي:

دا مرستیالي له لاندې پنځو برخو څخه جوړه ده:

۱. د جواز ورکولو برخه: دا برخه یو مدیر، یو مرستیال او اوه غړي لري چې مالي بنسټونو ته د کړنو جواز ورکوي او د اړینو لاسوندونو(اسنادو) د راټولولو او ارزولو په ګډون له جواز ورکولو څخه مخکې د بانکونو د ونډه لرونکو ارزونه، د بانکونو سوداګریز پلان، پالیسیو او کړنلارو ارزول، د مرکې تنظیم او د بانکونو د څارنې، عامل پلاوي او د تفتیش کمیټې په ګډون د لوړ پوړو چارواکو د غړو منظوري او له مالي نظام څخه لازم فیسونه او کمیشنونو راټولول یې بنسټیزې دندې جوړوي.

۲. د ځانګړې څارنې برخه: دا برخه یو مدیر، یو مرستیال او اته غړي لري او د هغو بانکونو راپور چې د هر اړخیزې څارنېله مخې له ۳ تر ۵ ډله کې راځي، څاري.همدارنګه د بانکونو پر وړاندې د ناغو(جریمو) ترڅنګ سموونکي او پلي کیدونکي(تنفیذي) ګامونه پورته کوي. همدارنګه په ځانګړو برخو کې د موضوعاتو د څیړلو په موخه د ساحې دننه څارنې ترسره کوي.

۳. د مقرراتو برخه: دا برخه یو مدیر، یو مرستیال او څلور غړي لري چې دندې یې د بانکونو د څارنې د لوی آمریت اړوند د قانون او مقررو جوړول په برکې نیسي.

۴.د پیسو وینځلو او د ترهګرۍ د تمویل پر وړاندې د مبارزې برخه: دا برخهیو مدیر، یو مرستیال او نهه غړي لري چی بانکونه د ترهګرۍ د تمویل او د پیسو د مينځلو له اړخه تر ارزوني او څارنې لاندی نیسي.

۵. د مالی ټیکاو برخه: دا برخه یو مدیر، یو مرستیال او پنځه غړي لري چې تر ډیره د سناریو ارزونه او پلی کول او د سکتور د مالي ټیکاو اړوندو برخو څیړنه او ارزونه یې بنسټيزې دندې جوړوي.

سربیره پر دې، د څرنګوالي (کیفیت) څخه د ډاډمنتیا مدیریت چې یو مدیر، یو مرستیال او شپږ غړي لري او د بانکونو د څارنې آمریت تر سیورې لاندې رامنځ ته شوی چې د بانکونو د هر اړخیزې څارنې د راپورونو له څرنګوالي (کیفیت) څخه ډاډ ترلاسه کوي.